نگاهی به قطعه حصار اثر حسین علیزاده

نگاهی به قطعه حصار اثر حسین علیزاده

حسین علیزاده متولد سال ۱۳۳۰ در تهران آهنگساز، موسیقیدان و نوازنده تار و سه‌تار ایرانی و نامزد دریافت ۳ جایزه گرمی است. حسین علیزاده یکی از بزرگترین موسیقیدان‌های سنتی ایران و جهان است که جوایز بی‌شمار او در آهنگسازی و نوازندگی صحه‌ای بر عملکرد هنری این مسیقیدان ایرانی است که سابقه ابداع سازها و مقام‌های جدید را نیز در کارنامه هنری بلند بالای خود دارد. حسین علیزاده قطعه حصار را سال ۱۳۵۶ و در مقام همسرش که به عنوان زندانی سیاسی، در بند بوده نوشته است و آن را به تمام زندانیان سیاسی هدیه کرد. قطعه حصار یکی از نقاط عطف آهنگسازی حسین علیزاده و شاید موسیقی سنتی ایران بشمار برود و پلی بین موسیقی سنتی ایرانی و موسیقی مدرن باشد، موسیقی‌ای که ریشه‌هایش را می‌بایست در خاک و پی ساختارهای سنتی جست، اما از شاخ و برگ‌های موسیقی روز و مدرن نیز بی‌بهره نیست؛ از این رو تا حدودی می‌توان حصار را قطعه‌ای فیوژن بشمار آورد. این قطعه کمتر از ۲۰ دقیقه طول دارد و در دستگاه چارگاه نوشته شده است .

این قطعه در دو بخش تنظیم شده است. بخش ابتدای آن با ضربات ساز ضرب زور خانه و سنج آغاز می‌شود و ملودی قطعه را ساز تار بر عهده دارد. این بخش از موسیقی بسیار تصویری نوستالژیک دارد و همچنین در تمی حماسی نوشته شده است. این قطعه یاد آور مراسم زنجیرزنی و عزاداری ایرانیان در روز عاشورا – روز جنگ و کشته شدن امام سوم شیعیان در میدان مبارزه، نمادی از ایستادگی، آزادی و مقاومت در فرهنگ مذهبی ایران است، روزی که در فرهنگ ایرانی تصویر از حماسه، ایثار و مظلومیت است. برای جان بخشیدن به همین تم است که علیزاده از سنج و ضرب زورخانه برای آهنگ بهره جسته است و ریتمی رزمی و سریع را برای این بخش در نظر گرفته است، ریتمی که در کنار سولوهای بی‌نظیر تار با همراهی ساز بادی از حزن قابل ذکری نیز در خود برخوردار است. بخش دوم این قطعه ریتمی بسیار غمگین دارد و فضای کار بسیار سنگین است. این بخش یادآور مراسم‌های مذهبی مانند تعزیه خوانی‌ها و نوحه است که باز هم همان فرهنگ عاشورا را تداعی می‌سازد. بخش دوم این قطعه تحت تاثیر ریتم‌های مذهبی مراسمات تعزیه قرار دارد و تلفیقی از حماسه و سوگواری است .

تصویر بارزی که در اثر این قطعه برای شنونده آشنا با فرهنگ مذهبی ایران تداعی می‌شود، ورود و خروج دسته‌های سوگواران عاشورایی است که در میان انبوهی از گرد و غبار محو می‌شوند. استفاده از ضربات پی در پی ساز سنج، که بطور گسترده در مراسمات عزاداری استفاده می‌شود، لحن و بیان حماسی قطعه و ریتم ضربی آن که بر حماسه تقدم دارد تا سوگواری، همگی ابزارهایی هستند که علیزاده از آنها برای سرایش این قطعه درخشان بهره برده است. قطعه که نه در رثای زندانیان سیاسی، بلکه در خوانش ارج و ارزش حماسه ایست که از منظر علیزاده توسط ایشان در حال آفرینش است، حماسه‌ای که مانند حادثه عاشورا، سال‌های متمادی می‌بایست یادآوری شود .