تاجر ونیزی نمایشنامه‌ای در ژانر کمدی از ویلیام شکسپیر است، زاویه دید این نمایشنامه بر دو محور استوار است، محور اول شخصیت مرد داستان است و نگاه مردانه او و محور دیگر زاویه دید شخصیت زن داستان است.
این دوگانگی ابعاد گوناگونی می‌یابد، یکی از این ابعاد دوگانگی مذهبی است که مسیحیت و یهودیت در مقابل هم قرار می‌گیرد. جسیکا و پدرش نماینده تفکر و اندیشه یهودی هستند حال آنکه شخصیت‌های پیرامونی تاجر تفکر مسیحی دارد.
شکسپیر مسیحیت را چنان برتر می‌داند که به مرور زمان جسیکا تغییر دین می‌دهد و مسیحی می‌شود. چنین رویدادی به معنای حذف زاویه دید دوگانه نمایش نامه است. از اپیفنی جسیکا به بعد دیگر زاویه دید بر محوریت مسیحی تاجر استوار می‌گردد.
درون مایه اصلی نمایش نامه تعارض میان خودخواهی و عشق است. در شخصیت‌پردازی شایلاک او فردی پول دوست و مادی‌گرا ترسیم شده است. سوی دیگر چنین شخصیت‌پردازی آنتونیو است که اصلا مادی‌گرا نیست برعکس شخصیتی عاشق است.
تعارض میان شایلاک و آنتونیو صرفا تعارض دو شخصیت نیست، این تعارض تعارض پول و علاقه است. در ادامه می‌بینیم که نویسنده عشق را به مادی‌گرایی، و گذشت را به خودخواهی ترجیح می‌دهد.
داستان نفرت را چیزی تمام نشدنی و قابل گسترش می‌بیند، هر یک از طرفین به شکلی علیه دیگری توطئه می‌کنند، هر توطئه‌ای پاسخی دارد، این پاسخ نشان‌دهنده یکی دیگر از درون مایه‌های کلیدی داستان است.
در واقع شکسپیر با بی‌انتها نشان دادن نفرت و توطئه این پیام را می‌دهد که هیچ زمان پایانی برای توطئه، فریب و … نیست.
از دیگر نمودهای اخلاقی که در داستان حضور بارزی دارد همین عنصر گذشت یا بخشایش است. آنتونیو با بخشش این ریسمان پی در پی توطئه‌ها را خنثی می‌کند.
از دیگر موضوعات بحث‌انگیز در داستان نگاه شکسپیر به قانون است، قانون برای وی عنصر مثبتی نیست، شکسپیر بارها به قانون اتکا می‌کند. اتکا به قانون باور شخصیتی آنتونیو است این یعنی آنتونیو فردی قانونمدار است.
اتکای آنتونیو به قانون برای او دردسرساز می‌شود اینجا نگاه منفی شکسپیر به قانون هویدا می‌گردد جایی که ممکن بود همین قانون آنتونیو را تا دم مرگ می‌برد.
تاجر ونیزی داستانی نمادین است، یکی از اشیایی که باید به آن به عنوان فراتر از یک شی نگاه کرد حلقه‌ای است موسوم به حلقه لئا.
این شی در واقع حلقه گمشده روابط خانوادگی جسیکا و پدرش است، آیا این حلقه نمادی از مادری یا مادرانگی شخصیت زن فرعی در داستان است؟ گم شدن حلقه برای شایلاک فراتر از یک معامله یا یک شی دارای ارزش مالی است، گم شدن حلقه برای وی گم شدن مادرانگی و عشق است.
یکی دیگر از اشیایی که اهمیت نمادین دارد و به عنوان فراتر از یک شی در داستان حضور دارد، قطعه گوشتی است که شایلاک به دنبال آن است. این گوشت در واقع بخشی از وجودیت و ماهیت شایلاک است که وی سعی در حفظ آن دارد.
نکته پایانی که در این نماشنامه اهمیت دارد این است که این نمایشنامه یک نمایشنامه در ژانر تراژدی کمدی خاص شکسپیر است. او با انتخاب زبان و لحنی طنز در داستان طنز می‌سازد و لحظات خنده‌آوری را برای مخاطب ایجاد می‌کند.



مطالب مرتبط